Arts

การพัฒนาสมองมนุษย์ ด้วยศิลปะ

พวกเรารู้กันมานานแล้วว่าศิลปะเป็นสิ่งส่งเสริมจิตใจมนุษย์ ช่วยทำให้มนุษย์มีจิตใจที่อ่อนโยน สงบ และไม่หยาบกระด้าง 

พวกเราใช้ศิลปะบางแขนงช่วยสำหรับการเยียวยาความป่วยของผู้คน ไม่ว่าจะเป็นการป่วยทางร่างกายหรือจิตใจ 


นี่คือประโยชน์ของศิลปะที่พวกเรารับทราบ แม้กระนั้นก็ยังไม่มีใครพูดได้ว่า แท้จริงศิลปะเป็นประโยชน์ต่อมนุษย์มากกว่าที่พวกเรารับทราบมากนัก

ไม่นานมานี้เองนักวิทยาศาสตร์ด้านสมอง (neuroscientist) ได้ศึกษาและทำการค้นพบว่าต้นสายปลายเหตุที่ทำให้มนุษย์ฉลาดหลักแหลม ก็คือ การที่เซลล์สมองมาต่อเชื่อมกันเป็นวงจรประสาท (neural circuit) ยิ่งเซลล์เหล่านี้ต่อเชื่อมกันเป็นวงจรรวมทั้งจัดระบบกันได้ดีเยี่ยมเท่าไรก็จะก่อให้สมรรถนะของสมองมีมากขึ้นเท่านั้น นั่นก็คือทำให้มนุษย์ฉลาดปราดเปรื่องขึ้นนั่นเอง ปัญหาที่นักวิทยาศาสตร์ถามถัดไปอีกก็คือ อะไรเป็น ต้นสายปลายเหตุที่ทำให้เซลล์สมองกลุ่มนี้มาเรียงเชื่อมต่อกันเป็นวงจรที่สมบูรณ์ คำตอบที่ได้ก็คือการกระตุ้นประสาทสัมผัสทั้ง ๕ ของมนุษย์ การกระตุ้นและก็ท้าทายความคิด การฝึกหัดจัดการกับปัญหาแล้วก็ฝึกหัดจินตนาการของคนเรานั่นเอง ด้วยเหตุผลดังกล่าว ถ้าหากพวกเราต้องการฉลาดหลักแหลมพวกเราก็ต้องหากิจกรรมอะไรก็แล้วแต่ซึ่งสามารถทำให้มีการเกิดสิ่งที่ได้กล่าวผ่านมาแล้ว

กิจกรรมศิลปะนำไปสู่อะไรขึ้นในสมองมนุษย์?
ถ้าเกิดจะตอบด้วยภาษาทางด้านจิตวิทยาก็จำต้องกล่าวว่า กิจกรรมศิลปะนำมาซึ่งการก่อให้เกิดการพัฒนาจินตนาการของคนเรา นำไปสู่ความอ่อนโยนทางอารมณ์ เกิดสุนทรียภาพรวมทั้งความตรึงใจ นอกจากนั้น ยังเป็นเหตุให้อวัยวะส่วนต่างๆที่เกี่ยวพันกับวิธีการทำกิจกรรมมีการขยับเขยื้อน ซึ่งโดยสรุปแล้วพวกเราก็ยังแลเห็นไม่แน่ชัดว่าเกิดอะไรขึ้น ในสมองมนุษย์ ตอบใหม่คราวนี้เราจะตอบโดยภาษาของนักวิทยาศาสตร์ด้านสมอง ก็จำเป็นต้องพูดว่ากิจกรรมศิลปะนำมาซึ่งการเชื่อมต่อกันของเซลล์สมองในส่วนที่รับผิดชอบเกี่ยวกับจินตนาการ ความซาบซึ้งประทับใจ การเคลื่อนไหวผสานกันของมือไม้แขนขาที่เกี่ยวพันกับกิจกรรมศิลปะ ไม่ว่าจะเป็นสมองส่วนหน้า (cerebral cortex) สมองส่วนกลาง(parietal lobe) สมองน้อย (cerebellum) หรือสมองส่วนที่รับผิดชอบเกี่ยวกับอารมณ์ (amygdala) นี่เป็นความชัดเจนของกิจกรรมศิลปะที่มีต่อสมองมนุษย์ที่นักวิทยาศาสตร์ด้านสมองได้นำมาให้พวกเรารับรู้

พวกเราจะใช้กิจกรรมศิลปะกับนักเรียนเพื่อช่วยปรับปรุงสมองรวมทั้งการศึกษาได้ยังไง?
ขั้นตอนแรกจำต้องทำความเข้าใจก่อนว่าการใช้กิจกรรมศิลปะในที่นี้ไม่ใช่การฝึกฝนให้ผู้เรียนเป็นช่างวาดเขียนหรือปฏิมากรผู้ยิ่งใหญ่ แม้กระนั้นเป็นการปลูกฝังให้ผู้เรียนมีความรักและก็ตื้นตันในศิลปะ ต้องการจะดำเนินงานศิลปะไม่ว่าแขนงอะไรก็แล้วแต่ ด้วยเหตุว่าพวกเราอยากให้การทำกิจกรรมศิลปะนี้ไปกระตุ้นการสร้างวงจรหลายวงจรในสมองของเด็ก ผลงานศิลปะจะออกมาดีหรือไม่ดีไม่ใช่ประเด็น พวกเราอยากได้สมองที่สมบูรณ์ ไม่ใช่งานศิลปะที่ดีเลิศ แต่ว่าอาจจะเป็นไปได้ว่าจะมีเด็กบางคนที่มีแววของความเป็นศิลปินผู้ยิ่งใหญ่ในอนาคต ซึ่งอาจารย์จะต้องดูให้ได้และก็ช่วยส่งเสริมต่อไปเป็นกรณีพิเศษ อย่างไรก็แล้วแต่ การที่เขาได้สัมผัสกับกิจกรรมศิลปะตั้งแต่ต้นเป็นการสร้างวงจรรากฐาน ทางศิลปะในสมองของเขา ซึ่งมันจะถูกต่อยอดในโอกาสข้างหน้าได้อย่างสะดวกสบาย

หลักสำคัญถัดมาก็คือพวกเราจำเป็นจะต้องไม่ตีกรอบให้เด็ก เด็กบางคนชอบวาดภาพ บางคนชอบปั้นดิน ตัดกระดาษปะติดเป็นรูป พวกเราจำต้องปลดปล่อยตามอิสระในช่วงแรก ด้วยเหตุว่านี่เป็นการผลิตความแข็งแรงให้แก่วจรของสมองในส่วนของจินตนาการ เด็กบางทีอาจจะลองหรือทดสอบไปเรื่อยๆหาประสบการณ์แต่ละอย่างตามความชื่นชอบ ทุกสิ่งที่เขาสัมผัสจะนำมาซึ่งการทำให้เซลล์ในสมองของเขาก่อรูปเป็นวงจรเรื่องต่างขึ้นมา โดยเฉพาะที่สำคัญที่สุดคือวงจรแห่งจินตนาการ rb88 ด้วยเหตุว่ามันจะเป็นพื้นฐานอันสำคัญของอีกหลายเรื่องในชีวิตของเขาในอนาคต 

อัลเบิร์ต ไอน์สไตน์ มนุษย์ที่ทุกคนเชิดชูว่าฉลาดหลักแหลมที่สุดต่อจาก เซอร์ไอแซก นิวตัน ได้กล่าววาจาอันเป็นอมตะไว้ว่า จินตนาการสำคัญกว่าวิชาความรู้ Imagination is more important than knowledge.”  ด้วยเหตุนั้น พวกเราจำเป็นต้องให้โอกาสให้กิจกรรมศิลปะเป็นเครื่องมือที่จะช่วยก่อรูปวงจรของจินตนาการ ให้เกิดขึ้นในสมองของเด็กให้ได้ ศิลปะเป็นอีกภาษาหนึ่งของคนเรา เป็นภาษาสากลซึ่งสามารถถ่ายทอดอารมณ์ ความคิดของศิลปินออกมาให้คนอื่นรับทราบได้ เด็กบางบุคคลอาจจะมีความยากลำบากในการสื่อสารด้วยภาษาพูด ภาษาเขียน โดยเฉพาะในเด็กตัวเล็กๆกิจกรรมศิลปะก็เลยเป็นอีกวิถีทางหนึ่งซึ่งสามารถใช้เพื่อติดต่อกับเด็ก พวกเราจะสามารถรับทราบความคิด รู้ความต้องการรวมทั้งปัญหาของเขาได้ผ่านทางงานศิลปะ แล้วก็ที่สำคัญก็คือความรู้ความเข้าใจสำหรับการถ่ายทอดความรู้สึกนึกคิดจินตนาการของคนเราออกมาเป็นงานศิลปะนั้น พวกเรานับว่าเป็นความฉลาดอย่างหนึ่งของผู้คนซึ่งสามารถส่งเสริมโลกให้มีความสวยสดงดงามน่าอยู่น่าประทับใจได้ แล้วก็งานศิลปะบางครั้งยังสามารถก่อให้เกิดมูลค่าด้านเศรษฐกิจได้อย่างมากมายอีกด้วย

ศิลป์ เป็น เครื่องไม้เครื่องมือที่ทำให้ผู้ผลิตงานศิลป์เกิดความภูมิใจในตนเอง การที่เด็กสร้างงานศิลปะขึ้นมาสักชิ้นจะดีหรือไม่ดี สวยหรือไม่สวย ไม่สำคัญเท่ากับว่าเขาได้ทำมันขึ้นมาแล้ว งานชิ้นนี้ได้ผ่านการวางกรอบแนวคิดคิดแผนในการผลิต แล้วก็ลงมือผลิตกระทั่งเสร็จ นี่เป็นค่าของงานที่พวกเราจำเป็นต้องให้การชื่นชมมากกว่าคุณภาพของผลงาน ผลแห่งการทำงานชิ้นดังที่ได้กล่าวมาแล้วมันได้วางวงจรของการสร้างสรรค์งานศิลปะให้กับเด็กแล้ว นี่เป็นสิ่งที่พวกเราต้องการ นอกจากนี้ การชื่นชมเด็กจะมีผลให้วงจรสมองในส่วนที่เกี่ยวกับการมองตัวเอง การยอมรับนับถือตัวเองรวมทั้งคนอื่นมีความเข้มแข็งขึ้น

สังคมอะไรก็แล้วแต่ ล้วนอยากได้ผู้ที่มีจินตนาการ สร้างสรรค์ ผู้ที่มีความรู้ความเข้าใจในการถ่ายทอดความรู้สึกนึกคิดจินตนาการของตนออกมาทั้งในแบบคำพูดและสัญลักษณ์ทางศิลปะ ตลอดจนต้องการผู้ที่เคารพตนเองและคนอื่นๆด้วยกันทั้งนั้น กิจกรรมศิลปะเป็นกิจกรรมหนึ่งที่ได้รับการยืนยันแล้วว่า ไม่เพียงแต่เป็นสิ่งส่งเสริมจิตใจมนุษย์แค่นั้น หากแต่ว่าเป็นกิจกรรมซึ่งสามารถสร้างผู้ที่มีความสามารถที่จะสร้างโลกใบนี้ให้เป็นไปตามที่ใจมุ่งหมายเลยทีเดียว